...
Dadaş
  1. Anasayfa
  2. ERZURUM TARİHİ

ERZURUM TARİHİ

MÖ 4900'den Cumhuriyete Bir Yolculuk

Kadim Şehrin Kuruluşu

Doğu Anadolu'nun en büyük kenti olan Erzurum'un MÖ 4900 yıllarında kurulduğu tahmin edilmektedir. Erzurum'u da içine alan bölge tarih boyunca Urartular, Kimmerler, İskitler, Medler, Persler, Romalılar, Sasaniler, Araplar, Selçuklular, Bizanslılar, Moğollar, İlhanlılar ve Safeviler gibi çok çeşitli kavim ve milletler tarafından idare edilmiştir.

1514 yılında şehir ve çevresini fetheden Osmanlılar, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu 1923 yılına kadar bu topraklarda hüküm sürmüşlerdir. Milli mücadele, milli birlik ve bağımsızlık hareketinin temelinin atıldığı Kongre 23 Temmuz 1919'da Erzurum'da toplanmıştır.

Theodosiopolis'ten Erzurum'a

Erzurum'un bilinen ilk adı Doğu Roma (Bizans) İmparatoru II. Theodosios'a izafe edilen Theodosiopolis'ti. Araplar ise bölgeye Kalikala (Kali'nin ihsanı) adını vermişlerdir.

Bugünkü Erzurum adı ise, Erzen'in Selçuklular tarafından fethedilmesi üzerine ahalisinin Theodosiopolis'e göç etmelerine müteakip bu şehre Erzen denilmesi ve Türk hâkimiyetinin ilk safhalarında Anadolu'ya ait olduğunu belirtmek üzere "Rum" kelimesi ilave edilerek, Erzen al-Rum denilmesinden kaynaklanmıştır.

Mustafa Kemal Paşa Erzurum'da

Mustafa Kemal Paşa 3 Temmuz 1919'da Erzurum'a geldi, ilk karşılama merasimi Erzurum'un batısında on yedi kilometre uzaklıktaki Ilıca'da yapıldı. Ertesi gün 4 Temmuz'da Erzurum Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ni ziyaret etti.

5 Temmuz 1919'da Karabekir Paşa, Rauf Bey ve diğer kurmaylarla yapılan toplantıda, orada bulunanlar Mustafa Kemal Paşa'ya sonuna kadar yardım edeceklerine ve onu lider olarak kabul ettiklerine dair söz verdiler.

İşgal Yılları ve Kurtuluş

1. Dünya Savaşında Erzurum, 16 Şubat 1916'da Ruslar tarafından işgal edildi. Rusların çekilmesiyle Ermeni çeteleri Erzurum ve çevresinde büyük katliamlara giriştiler.

"Erzurum'da halk göz yaşları içinde kimi babasını, kimi karısını yakılmış ya da süngülenmiş buluyor, saçlarını yoluyordu, sokaklarda canlılıktan bir iz bile kalmamıştı. Yerlerde çocuk, kadın ve yaşlılar kanlar içinde yatıyordu."
— Kazım Karabekir Paşa (12 Mart Sabahı)

12 Mart 1918 günü Türkün kalbi olan Erzurum'un esaretten hürriyete, ölümden hayata kavuştuğu gündür. Türk ordusu şehre girerek bu zulme son vermiştir.

Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)

Erzurum Kongresi, I. Dünya Savaşı’nın gölgesinde toplanmış, Milli Mücadele'nin temellerinin atıldığı tarihi bir olaydır. Mustafa Kemal Paşa, Kongre başkanı seçilmiştir.

Kongrede Alınan Hayati Kararlar:
  • Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, ayrılık kabul edilemez.
  • Manda ve himaye kabul edilemez.
  • Kuvâ-yı Milliyeyi etken ve milli iradeyi hakim kılmak esastır.
  • Vatanın bağımsızlığını korumaya İstanbul Hükümeti’nin gücü yetmediği takdirde, geçici bir hükümet kurulacaktır.
"Tarih şüphesiz bu kongreyi ender ve büyük bir eser sayarak bağrına basacaktır."
— Mustafa Kemal Atatürk