Hoca Ahmet Yesevi ve Çay kültürü
Bizim Erzurum’da çay kültürü, belki de Türkiye'nin en çok tüketilen bir ili olma özelliğine sahip. Derler ki çay Rize’de üretilir, Erzurum’da tüketilir. Evet, konumuz çay tüketimi.
Orta Asya bozkırlarında çayın tarihi eskiye dayanır. Anadolu’da ise çayın bu kadar yaygın olması ve Türkler arasında en çok sevilen sıcak içecek olmasının menkıbesine… Hoca Ahmet Yesevi’nin menkıbevi hayatında ki tavsiyelerinde ki çay sohbetine…Hazreti Pir’i Türkistan Hoca Ahmet Yesevi ve çayı bizlere tavsiye etmesinde ki hikmetinde ki inceliğe.Günümüze kadar gelen menkıbe şu şekildedir. “Günlerden sıcak vakitlerden ise bir vakit…Hoca Ahmet Yesevi, Çin sınırına yakın bir yerde Hıtay denilen bir köye dervişleriyle beraber giderlerken havanın da aşırı sıcak olması nedeniyle hararetli, meşakkatli zor bir yolculukta ve yanlarında eşyalarını taşımakla görevli hayvanlarıyla yorulup dinlenip ve susuzluklarını gidermek için bir ağacın gölgesine sığınıp otururlar. Tam bu sırada bu kafileyi gören bir köylü “yolcunun duası kabul olur” düşüncesiyle yanlarına gelir. Hoca Ahmet Yesevi’yi tanımadığında ondan dua ister. Duasında köylünün karısı doğum sancısı çektiğinden sancının hafif ve kolay olmasını ve sağlıklı bir evlat nasip olmasını dilemektedir. “efendim bir dua buyurun…” temenni etmektedir. Hocam Ahmet Yesevi köylüyü kırmayarak bir dua yazar ve köylü adama uzatır. Duayı hanımının beline bağlamasını tavsiye eder. Daha sonra kadın doğum yapar ve ağrı ve sızı hissetmeden kolayca bir doğum yapar. Köylü adam bu durum karşısında ikramda bulunmak ister. O yörenin meşhur içeceklerinden olan çaydan ikram eder. Havanın sıcaklığı ve dervişlerinin yorgunluğu ikram edilen bu sıcak çay karşısında iyice rahatlar ve tüm yorgunluğunu alıp iyice bir ter attıktan sonra vücutları rahatlamış ve şifa bulmuş olarak köylüye teşekkürlerini ifade ederler. Ve Hoca Ahmet Yesevi etrafında bulunan dervişlerine “bu içecek şifalı bir şey imiş. Hastanıza bu içecekten içirin şifa bulsunlar.” Diye buyurmuşlar. Daha sonra Hazret Sultan Hoca Ahmet Yesevi ellerini açarak “Allah bu içeceğe kıyamete kadar revaç versin. Bizi sevenler içsin faidelensinler.” Diyerek dua etmesi hasebiyle Türkistan toprakların da ve Anadolu’da tasavvuf erbabının ve halk arasında çayın önemini ve diğer içecekler arasında özel bir yere sahip olmasını bu duaya bağlı olduğunu dile getirmektedir. Ayrıca yöre Türkistan ve Anadolu’da çayın bir diğer adı da “Evliya Çorbası” adını vermişlerdir. Bize bu çayı hediye eden Allah'a hamd olsun ve menkıbe olarak bugüne kadar gelen bu hikayenin kahramanı Hoca Ahmet Yesevi’nin ruhuna bir Fatiha okuyalım.