Bin yıllık tarihi ile geçmişe meydan okuyan bir mücevher. Doğu Anadolu'nun göbeğinde Erzurum'un Uzundere İlçesi Çamlıyamaç Köyünde Gürcülere ait kültürel bir miras ‘’Öşvank Manastırı''. 963-973 yılları arasında Bagrad Hanedanlığı tarafından ‘’Vaftizci Yahya'ya adanan yapı ; her ne kadar Gotik mimari ve Bizans Mimarisi etkileri gösterse de , aslında ait olduğu topraklardan aldığı etkiyi Kubbesindeki Anadolu detaylarından anlamak mümkün. Tarihi boyunca , pek çok restorasyon geçiren Manastır; aslında Gürcüler için hali hazırda , halen bir Hacı olma Lokasyonu. Taşıdığı Freksler, bezemeler ve sütunlarla kıymetlenen Manastır ülkemizin Doğusunda kıymetli bir emanet.
Gelelim bu mücevher parçasının günümüzdeki haline. Bundan 20 yıl önce bir Belgesel film yarışmasına katılacaktım. Araştırma yaparken , broşürde fotoğrafını görüp ihtişamına aşık olmuştum. Ne yapıp ne ettim, gittim ve çektim. Hatta Jüri Özel ödülüne de layık görüldü filmim. Yıllar sonra aynı heyecanla yoğun bir kış günü topladım çocukları düştük yollara. Önce Haho Manastırına , oradan da Öşvank' a gittik. Gittik gitmesine de; manastırın Kubbesinden başka hiçbir yerini göremedik. Güzelim mücevherin etrafı adeta , çirkinlik müsveddesi sac parçaları ile kapatılmıştı. Nihayetini takip edemediğim yıllarda, meğer tadilata alınmış. Yüksek yıkılma tehlikesine karşı adeta bir şantiye alanı görüntüsünde köy meydanında öylesine mahsun bir görüntüsü vardı ki ; kurduğum manevi bağdan olsa gerek ağlamaklı olarak döndüm -35 derecede çıktığım yolculuktan. Aklımda soru işaretleri, yol boyu içimde bir hüzün ki sormayın. Etrafı anlamsız sac parçaları ile korunmaya çalışılan bu miras daha iyi şartlarda tadilata sokulamaz mıydı? O kadar çok örnek var ki. Biz bir sanat eserini, kültürel bir mirası, çocuklarımıza ait bir emaneti daha iyi şartlarda restore edemez miyiz? Kaldı ki ; yüksek yıkılma tehlikesindeki bu Kültür Mirasında, yıllarca defineciler kaçak kazı yapmış. O yıllarda yurtdışına kaçırılan ve tahrip edilen nice bezeme ve sütun haberi de vardı edindiğim masa üstü çalışmamda. Bin yıllık tarihi içerisinde; Bizans hükümdarları dahil her gelen üzerine çok titremiş ve sürekli güçlendirme çalışmaları yapılmış. İçeriyi çok göremesem de ; kubbenin Çelik konstrüksiyonla ayakta tutulmaya çalışılması biraz olsun yüreğime su serpti. Ama tabi ki içimdeki yıkılmışlık hissi Öşvank'tan halliceydi. Evet burası bizim bereketli topraklarımızda, Gürcülere ait bir miras yapı. Demem o ki; toprağı kıymetlendiren sahip olduğu tarihi ve kültürüdür. Güzel vatanımızın her karış toprağı ve üzerindeki her yapı çok kıymetli. Korurken, restore ederken, ziyaret ederken ayrı bir ihtimamı haketmiyor mu? Sonradan edindiğim bilgilere göre; geçmiş yıllarda Türkiye ve Gürcistan arasında bir protokol imzalanmış. Tamiratı tam yapılacakken; iptal edilmiş ve proje hayata geçirilememiş. Ardından Manastır tekrar ihaleye çıkmış. Tadilata başlanmış ancak bu sefer de teslimat tarihinin üzerinden yıllar geçmesine rağmen teslim edilememiş. Sonuç; yıllar içinde etrafında gelişen köy imarı ile hemen dibindeki yapılar için hayati tehlike oluşturan ; içinde, ibadethane, yatakhane, kütüphane, vaftiz alanları vs ile belki de Doğu Anadolu'nun en görkemli Manastırı bugün ayakta kalabilme mücadelesi veriyor. Belgeseli O gün şöyle bitirmiştim;'' Ve Öşvank köylülerin sütunlara dayadığı kütüklerle zamana meydan okumaya devam ediyor.'' Yıllar sonra gittim ve gördüm. Öşvank 1000 yıllık tarihi ve tüm ihtişamı ile, yine aynı kütük parçalarına teslim direniyor. Tüm kırık döküklüğüne rağmen , ben buradayım diyerek eski günlerine döneceği vakti bekliyor. Dilerim; O ,eski günlerine daha fazla vakit kaybetmeden döner. Bizlerde mirasçısı olduğumuz tarihi yapıyı yeniden zevkle ziyarete gideriz. Turizm değeri bu kadar yüksek bir bölgede , bu tür mirasların kıymetini bilmek ve gerekli özeni göstermek hepimizin boynunun borcu biline…