Zenci Musa ya da Sudanlı Zenci Musa (1880, Girit - 1919, İstanbul)
Teşkîlât-ı Mahsûsa mensubu ve Osmanlı ordusunda gönüllü askerdi. Kuşcubaşı Eşref'in emir eri olarak tanınmaktadır.
1880 yılında Girit'te dünyaya gelen Musa Aslen Sudanlıdır. Babasıyla birlikte Girit'te yaşarken, babasının vefatı üzerine bir Türk hayranı olan dedesinin yanına Kahire'ye taşındı ve Türklerin olduğu bir mahallede yaşamasından dolayı Türk örf ve adetlerine ve Türkçeye hakim olarak büyüdü. Dedesi ile beraber 1911 yılında gönüllü olarak Trablusgarb Savaş’ına katıldı. Bu sırada Libya'yada yerli halkın İtalyanlara karşı örgütlemeye gelen Kuşçu Başı Eşref ile tanıştı ve emir eri oldu. Trablusgarb Savaşı’nın bitmesinin ardından Balkan Savaşlarına, I. Dünya Savaşı esnasında Sina-Filistin Cephesi' ne, Hicaz-Yemen Cephesi'ne, Çanakkale Savaşı' na ve Birinci Kanal Harekatı'na katıldı. Yemene gönderilen 300 bin altının sağ salim ulaşmasını sağlayarak o dönem imkansızı başararak , büyük hizmetler vermiştir. Ordu savaş sonrasında terhis edilince İstanbul’a dönerek Karaköy iskelesinde hamallık yaparak hem geçimini sağlamış hem de istihbarat toplayarak milli mücadeleye destek olmuştur. Cemal Kutay'ın iddiasına göre, İstanbul'un işgal günlerinde İngiliz general olan General Harington'un Musa'yı gördüğü zaman yanındaki askerlerin 300 bin altını kaçıran kişi olarak Musa ‘yı tanıtmışlar. Bunun üzerine General Harington İngilizler' in safına çekmek için altın teklif etmiş, fakat Musa bunu kabul etmemiş ve şöyle demiştir. ‘ Bu teklif herkese yapılmaz. Bana yaptığınız teklif beni yüceltmez daha da düşürür. Benim bir devletim var devleti Osmani. Bir bayrağım var ay yıldızlı al bayrak. Sizinle hesabımız henüz bitmedi!’ diyerek tavrını ortaya koymuştur. Katıldığı savaşlarda hem silahlı mücadele hem de istihbarat faaliyetleri yürüten Zenci Musa ,1919 yılında Üsküdar Şeyh Ata Efendi'nin Özbekler Tekkesi'nde yaşarken verem hastalığından vefat etti. Naaşı, Özbekler Tekkesi'nin yanında bulunan mezarlığa defin edildi. Günümüzde mezar yeri tam olarak bulunamadığından, mezarlık içerisinde belirlenen bir yere anısına kitabe konulmuştur.
Mehmet Akif ERSOY Zenci Musa’yı şu dizelerle övmüştür;
“Eşref Bey’in emir eri Zenci Musa,
Omzundan arşa yükseldi Nebi İsa” …
Vatan için hayatını pervane eden ve bu uğurda şehit düşen tüm vatan kahramanlarımıza şükranlarımızla…
28/04/2026