Edebiyatımızın Türk kültürü örneklerinden Muhibbi ve Esmahan hikayesi
Bu yazımızda siz değerli okurları biraz geriye götürmek ve unutulmaya yüz tutmuş önemli bir geleneği kısa da olsa dile getirmek istedim. genelde sosyal ortamlar da sazlı sözlü değişlere bazen denk gelmişizdir. Aşıklık geleneği, meddahlık ve orta oyunları derken maalesef bazı gelenekler unutulmuş ve yeni nesillere ulaşmada sorun yaşanmıştır.
birgün sahafta kitap araştırması yaparken adını duyduğum fakat hiç okuma fırsatı bulamadığım bir hikaye raflarda bana gülümsedi. Adı adı Muhibbi ve Esmahan'ın hikayesi.Hiç tereddüt etmeden aldım kitabı. Sanki hazine bulmuşçasına sevinçliydim. Aklıma Erzurum ve Kars yöremizin Değerli aşıkları geldi. Erzurum'lu Emrah, Aşık Şenlik, Aşık Veysel, Aşık Sümmani baba ve Oğlu Nusret Sümmani ve Aşık Yaşar Reyhani' yi herkes bilir. Türkiye'mizin en önemli meddahlarından Erzurumlu Behçet Mahir' i de herkes bilir. Onun değişleriyle ve anlattığı hikayeleri dinleyiciye güzel anlar yaşatan bir değerimizdi. Neyse biz hikayemize dönelim.
Anadolu insanları arasında bir adet vardır. derler ki evlilik çağı gelmiş erkekler de rüya da aşk badesi içirilir. bade içirilen delikanlı için yine rüya aleminde “pirler meclisi” denilen bir toplantı da bir tören düzenlenir. Damat adayı bu törende karşısına çıkan kızın aşkına bu bade den alır ve ona aşık olur. verilen bade "pirler aşkına" yada maşuka filan kızın aşkına" denilerek rüya aleminde içirilir. Tabi bu adet öteki alemde gerçekleşirken başka bir inanç ta ise yine bu bade içirilen damat adayı bazen kızı tanır, bazen kız damadı tanır, yada hiç görmediği biri olur yada adını hiç duymadığı bir yerlerden olur. Bizde bu olaya kader-kısmet deriz. Halk arasında ki bu olaya inanışa göre "badeli aşk" ya da "İlahi Aşk, yani Hak Aşkı" denir. Buna benzer adetlerimiz Anadolu'muzun her köşesinde farklı farklı hikayeler ve inanışlara sahiptir.
Muhibbi ve Esmahan Hikayesi de böyle bir hikaye. Olayın kahramanları ise 18.yy'da Erzurum'umuzun Oltu sancağına başlı Tavusker ilçesine Erkinis köyünde geçmektedir. Asıl adı Kaya Salih olan Aşık Muhibbi genç yaşlarında köyde yaşadığı zorluklar ve hayatın ona çizdi kötü oyunlar gencecik yaşında ellerine kelepçe ile Oltu'ya görürür. Hapse mahkum olan köy halkı arasında Sale olarakta bilinen Salih bir gece rüyasına üç derviş gelir ve bir takım öğütler verir ve "öğüdümüzü alırsan marifet kazanırsın" dediler. Sonra da elinde bade ile gelen Esma'yı getirirler.
-Al bu badeyi Esmahan aşkına iç dediler.
Sale Esma'nın elinden badeyi alıp içti. Sonra Esmahana dönerek bade'yi verirler ve Esmahan'a Muhibbi aşkına iç derler. Bade'yi içen Esma ve Sale öteki alemde böylece tanışmış olup dervişelr Saleye sana böylece Muhibbi mahlasını verdik. Dikkatli ol, korkma ve hiç bir sözden alt olazsın. dediler. Muhibbi böylelikle pirlerin elinden öperek Esmahan'a hayran hayran bakarken uyanır. Sale artık öyle bir hal üzerine olur ki hak şairi olmuştur. Aslında hikayemiz daha da uzar gider ama Muhibbi ve Esmahan'ın arasında ki hikaye Yine Sale yani Muhibbi'den hapisanedeyken ağzından dökülen değişleriyle sona erdirelim.
Ah efendim vakıf olsan derdime,
Ne hallere düştüğüme kanarsın,
Ne olur izin çıksın gidem yurduma,
Aşıklığı kolay işmi sanarsın.
Pirler geldi güzel meclis kuruldu,
Sevdanın zinciri bana vuruldu.
Bir canan elinden bade verildi,
Dediler, üç sene mühlet yanarsın.
Sale'ydim Muhibbi oldum bu gece,
Bimezdim, ders verdi üç derviş hoca,
Öğrendim onlardan bir iki hece,
Dediler bülbül tek güle konarsın.