İstanbul’un fethi sonrası Hristiyan dünyası ve Papa II. Pıus’un mektubu
Bilindiği üzere Türk tarihinin ve dünya tarihinin dönüm noktası olan 1453 İstanbul’un fethi…
İstanbul tarih boyunca birçok medeniyetin hayalini süsleyen ve sahip olunduğu takdirde tüm Avrupa ve Asya kıtasına ve çöken Roma imparatorluğunun varisi olarak kabul edilmektedir. 1204-1261 yılları arasında Latin imparatorluğu kurulmuş ve İstanbul en büyük yıkımı yaşamıştır. Bizans topraklarının büyük ölçüde parçalanmaya yol açmıştır. Doğu Akdeniz’deki milletlerin güç dengesi büyük bir sarsıntıyla sonuçlanmıştır.
Yıllar sonra yine fetih için birçok kez saldırıya uğramışsa da Bizans hakimiyeti altında kalmıştır. Avrupa’da çeşitli devletler kendi içerisinde çekişmesiyle birçok devlet zayıflamıştır. Özellikle bu dönemde iç çekişme kilisenin gücünü artırmıştır. Hristiyan topluluğu olan Bizans, Ortodoks ve Katolik mezhepleri arasında sorunlar yaşanıyordu. Ortodoks halk Katolik külahı altında olmaktansa Türk sarığı altında yaşamayı tercih ederiz sözleri yükseliyordu şehirde. Kilise ise fetih sonrası haçlı seferleri düzenleyip tekrar İstanbul'u ele geçirmeyi planlamakta; dönemin papası II. Pıus Avrupa devletleri arasında krallarla görüşüp ordu toplamayı ve İstanbul üzerine yürümek için kiliseyi kullanıyordu. Bütün bu talepler üzerine ret cevabı alan II. Pıus tamamen ümidini kesince Fatih Sultan Mehmet'e mektuplar göndermeye başlamıştır.
Fatih Sultan Mehmet'e gönderilen uzunca bir mektup ki bazı kaynaklar bu mektubun II. Pıus’un göndermediği sadece bir not olarak kendisinde kaldığı yönünde bilgi bulunmaktadır. Ancak birçok tarihçi bu mektubun varlığını dile getirmektedir. Mektubun varlığı ne kadar tartışılsa da sonuç olarak Papa II. Pıus Sultan Mehmet’in Hristiyan olması ve vaftiz edilerek doğu roma imparatoru ve işgal ettiği toprakların gerçek sahibi olmasını istemiştir. Kısaca mektuptan Türkçe'mize Almanca ve Latince’den çevirisi ile siz değerli okurlara orijinalliği korunarak aktarmak isterim. İlk giriş kısmı sadece Sultan Mehmet'e mektubu okurken dostane ve Hristiyan dünyasını dost kabul etmesini ve okurken lanet etmemesini, hemen hüküm vermemesini, kalbi ve samimi bir şekilde okumasını ve İncil ve Hz. İsa’dan bahsettiği yerlerde kulak kapatmaması yönünde dilekte bulunmaktadır. İlerleyen satırlarda ise açık davet kısmı şu şekilde karşımıza çıkıyor. Mektubun ileri kısmında Papa II. Pıus asıl daveti yapıyor. Mektup şöyle devam ediyor.
“Nihayet konuşmamızın asıl konusuna geldik. Bunun ne olduğunu mu soruyorsun? O yeryüzünün her yerinde olan şeydir: vaftiz olmanı, Hıristiyanların takdis ayinlerini kabul etmeni ve İncil'e iman etmeni ve inanmanı sağlayacak birkaç damla sudur o. Eğer bunu yapacak olursan dünya’da senin şöhretini geçecek ve senin gücüne sahip olacak hiçbir hükümdar olmayacak. Biz seni Yunan ve Doğu'nun hükümdarı ilan ederek senin işgal ettiğin topraklar meşru olarak senin olacak. Hristiyan dünyasında saygın artacak ve tüm halkların hâkimi olacaksın ve aralarında yaşanan anlaşmazlıklar da hâkim olarak tanınacaksın.” Bu şekilde devam eden mektup dünya Hristiyan halkları arasında yüksek bir makama getirileceğinden bahsetmektedir.
Sonuç olarak İstanbul’un fethi sadece toprak için değil yaşayan dinler içinde önem arz etmektedir. Örnek verecek olursak Ayasofya sadece bir mabetten ibaret olmayıp tüm halkların içinde özlem beslediği bir yapı. Bugün günümüzde de yine cazibe merkezi olma özelliğini korumaktadır. Ayasofya’ya hâkim olan doğu roma imparatorluğuna da hâkim olmuş kabul edilmekte ve çeşitli milletler bu planın halen daha hayalini kurmaktadır. 1. Dünya savası ve sonrası yine İstanbul ve Ayasofya ve boğazlar milletlerin nefsini kabartmaktadır. Anadolu insanımızdan bu konuda uyanık olmaya davet etmekteyim. Tarihle kalın.
Kaynak: İstanbul Latin İmparatorluğu, Süleyman Onur Geyik
Papa II. Pıus'un Fatih Sultan Mehmet'e Mektubu, Yusuf Yıldız
Fatih Sultan Mehmet ve zamanı, Franz Babinger