Böyle meşhur bir laf var: “Kişi bilmediğinin düşmanıdır.” Her bilmediğimiz şeye düşman değilsek de birçok düşmanlığımızın temelinde bilmemek yatıyor sanki. Doğrusunu bilmediğimiz konulardaki yanlış yargılarımızın da bilmemekten pek farkı yok gibi.
Yaşadığımız toplumda şunu fark ediyorum: Yaptıklarımız ve yapacaklarımız konusunda öğrenmeye kapalı bir toplum hâline geldik. Daha doğrusu, öğrenmenin nasıl gerçekleştiği konusunda bir fikir sahibi değiliz. Çünkü öğrenmek, bir yöntem ve bir usulle mümkündür. Bu usule riayet etmediğimiz müddetçe tam olarak öğrenmiş sayılmayız.
Birinden duyduğumuz bir sözün kaynağını ve doğruluğunu tam olarak araştırmadan öğrenmiş olmuyoruz mesela. İnternette gördüğümüz bir, iki ya da üç dakikalık bir videoyla bir bilgiyi öğrenmiş olmuyoruz. Bu, sadece bir duyumdan ibarettir. Ancak bulunduğumuz çağ, yanlış ve doğru bilgiyi araçları vesilesiyle o kadar birbirine karıştırarak yaymaya başladı ki bunun bir öğrenme olduğunu zanneder hâle geldik.
Hâlbuki öğrenmek böyle bir şey değildir. Öğrenmek, uzun bir mesainin, uzun bir emeğin ve doğru usulü tercih etmenin sonunda ancak kazanılabilecek bir durumdur. Toplum olarak bu konuda çok ciddi bir bilinçlenme ihtiyacı içerisinde olduğumuzu düşünüyorum.
Özellikle birçok konuda okuryazarlık eğitimi verilir oldu. Bence hepsinin temeli öğrenme okuryazarlığı olmalı. Öğrenmeyi bilmeyen bir topluma neyi nasıl kullanacağını öğretirseniz öğretin, hiçbir fayda etmeyecektir. Çünkü zaten bir şeyin nasıl kullanılacağını öğretmekten bahsederken bile bir öğrenme sürecini kastediyoruz. Okuryazarlık eğitimlerini de genel anlamda bir öğrenme metodu olarak varsayarsak, demek ki “okuryazarlık” derken her şeyden önce bir öğrenme metodunu kastediyoruz.
Öğrenme okuryazarlığı yaygınlaştırılmalı diye düşünüyorum. Öğrenmeyi öğrendiğimiz müddetçe her şeyi bir şekilde başarırız gibi geliyor bana. Bunu sadece maddi olarak değerlendirmeyelim. Manevi olarak da öğrenmeyi öğrenen bir toplumda insanlar ahlaklı olmayı öğrenir. Toplum içerisinde adab-ı muaşeret dediğimiz kuralları da öğreniriz; saygılı olmayı da öğreniriz. Birbirimize nasıl davranacağımızı, nasıl iletişim kuracağımızı da öğreniriz. Temelde hepsi öğrenmeyi öğrenmeye dayanıyor diye düşünüyorum.
Bu, çok uzun bir konu. Konuşacak çok mesele var ancak bunu bir giriş yazısı olarak değerlendirebiliriz.
Konuya dair özellikle şunu bilmemiz gerekiyor: Teyit edilmeyen bilginin yayılması ve doğrusunu öğrenmediğimiz bir şeyin sadece duyumla başkalarına söylenmesi aslında çok büyük bir yanlıştır. Teyit etmediğimiz her bilginin yanlışlanabilir ya da doğrulanabilir olduğu varsayımıyla hareket etmemiz gerekiyor.
Neticede mesele her şeyi bilmek değil; bilmediğimizi bilmek ve öğrenmenin hakkını vermektir. Duyduğumuzla öğrendiğimizi birbirine karıştırmadığımız, bilmeden hüküm vermediğimiz gün birbirimize de hakikate de daha adil davranabiliriz. Çünkü insanı bilmediğine düşman eden şey, çoğu zaman bilmemesi değil; öğrendiğini zannetmesidir. Yazının sonuna gelirken sizleri, bu yazdıklarımı hatta bunun yüzlerce kat fazlasını bir dörtlüğe sığdırmış; büyük halk şairimiz, Anadolu İrfanının adeta kurucusu, Yunus Emre’nin o meşhur dörtlüğüyle derin bir tefekküre davet ediyorum…
İlim ilim bilmektir,
İlim kendin bilmektir,
Sen kendini bilmezsin,
Ya nice okumaktır
Nebi Emrah ŞENLİK