Bir Fabrikadan Daha Fazlasının Hikâyesi

1993 yılıydı. Türkiye, kamuya ait işletmelerin özelleştirilmesini tartışıyor; Anadolu’daki birçok şehir ise elindeki sanayi kuruluşlarının geleceğine kaygıyla bakıyordu. Erzurum’da tartışmanın merkezinde Aşkale Çimento Fabrikası vardı.Fabrikaya talip olanların arasında büyük sermaye grupları da bulunuyordu. Fakat masada alışılmışın dışında başka bir yapı vardı: Erzurum’da esnafın, iş insanlarının, vatandaşların ve çeşitli kuruluşların sermayesini bir araya getirmeye çalışan çok ortaklı bir şirket.Adı ERÇİMSAN’dı.Bu hareketin önündeki isimlerden biri ise henüz bir yıl önce Erzurum Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığı’na seçilmiş olan Lütfü Yücelik’ti.26 Nisan 1993 tarihli Cumhuriyet gazetesi, gelişmeyi “Halk şirketinin başarısı” başlığıyla duyuruyordu. Dönemin haberine göre Erçimsan’ın 784 ortağı vardı ve Aşkale Çimento yaklaşık 31,1 milyon dolarlık bedelle satın alınmıştı. Yücelik, o günlerde amaçlarını bölgedeki atıl sermayeyi ekonomiye kazandırmak ve istihdam oluşturmak olarak anlatıyordu. TBMM kayıtları da Aşkale Çimento’nun 1993 yılında hisselerinin tamamının Erçimsan’a devredildiğini doğruluyor. (Cumhuriyet Gazetesi)Aradan otuz yılı aşkın süre geçti.Bugün Lütfü Yücelik’in hikâyesini yalnızca “başarılı bir iş insanının hayatı” şeklinde okumak eksik kalır. Çünkü onun Erzurum’daki etkisini asıl belirleyen, kazandığı para ya da üstlendiği görevlerden çok, bir Anadolu kentinde dağınık sermayeyi ortak bir ekonomik hedef etrafında buluşturma girişimi oldu.

Ticaretle başlayan yol

1952 yılında Erzurum’da dünyaya gelen Lütfü Yücelik, ticaret hayatına 1975 yılında inşaat malzemeleri alanında başladı. Ardından otomobil bayiliği, yedek parça ve yol yapımı gibi farklı sektörlerde faaliyet gösterdi. İş dünyasındaki tecrübesi zamanla onu Erzurum’un en önemli meslek kuruluşlarından birine taşıdı.1987-1992 yılları arasında Erzurum Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkan Vekilliği yaptı. 1992’de ise ETSO Yönetim Kurulu Başkanlığı’na seçildi. (ÇEİS)Fakat Yücelik’in adını Erzurum ekonomi tarihine taşıyan asıl gelişme başkanlık koltuğuna oturmasından kısa süre sonra yaşandı.

Bir şehir fabrikasına sahip çıkarsa…

Aşkale Çimento sıradan bir işletme değildi.Temeli 1968’de atılan ve 1971’de üretime başlayan tesis, Erzurum’un sınırlı sanayi altyapısı içerisinde önemli bir yere sahipti. 1991 yılında özelleştirme sürecine alınmasının ardından fabrikanın geleceği yalnızca ekonomik değil, şehir açısından psikolojik bir meseleye de dönüştü. (askalecimento.com.tr)Dönemin TBMM tutanakları, Erzurum’daki hassasiyetin boyutunu gösteriyor. 1993’te Meclis kürsüsünde yapılan konuşmalarda, fabrikanın satın alınması amacıyla Ticaret Odası öncülüğünde ERÇİMSAN’ın kurulduğu açıkça dile getiriliyordu. (Türkiye Büyük Millet Meclisi)Yücelik’in liderliğindeki girişimin dikkat çekici tarafı burada ortaya çıktı.Bir kişinin ya da büyük bir sermaye grubunun fabrikayı satın almasından farklı bir model oluşturuldu. Bölgedeki vatandaşlar, esnaf, girişimciler, sivil toplum kuruluşları, belediyeler, özel idareler ve çalışanların da içinde bulunduğu çok ortaklı bir sermaye yapısı meydana getirildi. Şirketin resmî tarihçesi de Erçimsan’ın 1992’de bölge insanı ve kuruluşlarının bir araya gelmesiyle kurulduğunu kaydediyor. (ercimsan.com.tr)Bu nedenle Aşkale Çimento’nun satın alınması yalnızca bir şirket devri değildi.Aynı zamanda şu soruya verilmiş bir cevaptı:Anadolu’da yerel sermaye bir araya gelerek büyük bir sanayi kuruluşunun sahibi olabilir mi?Erzurum’un cevabı “evet” oldu.

Fabrikayı almak yetmezdi

Bir özelleştirmenin gerçek başarısı ihale salonunda değil, yıllar sonra şirketin bilançosunda ve üretim hattında anlaşılır.Aşkale Çimento açısından da asıl sınav satın alma işleminden sonra başladı.Akademik çalışmalara göre özelleştirmenin ardından çalışan sayısında azalma yaşandı. Ancak aynı çalışmalar üretim ve çalışan başına üretkenliğin arttığını, fabrikanın daha verimli bir yapıya kavuştuğunu ortaya koyuyor. Bu veri, dönüşümün yalnızca romantik bir “halk fabrikası” hikâyesi olarak okunamayacağını; aynı zamanda ciddi bir yeniden yapılanma süreci olduğunu gösteriyor. (Atatürk Üniversitesi)Şirket sonraki yıllarda kapasite artırımlarına yöneldi.1999’da ilk kapasite artırımı başladı. 2003’te dik değirmen devreye alındı. 2005’te Trabzon Çimento satın alındı. Ardından Gümüşhane, Van, Erzincan ve başka yatırımlar geldi. 2015’te Bilecik Sançim, 2016’da Samsun Kavçim satın alındı. (ercimsan.com.tr)Bugün Erçimsan’ın resmî verilerine göre grubun 20 fabrika ve tesisi, 1.800 çalışanı ve 40’tan fazla ülkeye ulaşan ihracat ağı bulunuyor. (ercimsan.com.tr)Dolayısıyla 1993’teki kararın değeri yalnızca Aşkale’deki fabrikanın Erzurum sermayesinde kalmasıyla ölçülemez.O fabrika daha sonra başka fabrikaları satın alan bir yapının başlangıç noktası oldu.Belki de Lütfü Yücelik’i Erzurum’un iş dünyasındaki birçok isimden ayıran temel nokta tam olarak burada bulunuyor.

26 yıllık başkanlık

Yücelik’in etkisi yalnızca sanayi yatırımlarıyla sınırlı kalmadı.Erzurum Ticaret ve Sanayi Odası’ndaki uzun başkanlık dönemi onu şehrin ekonomik karar mekanizmalarının en etkili aktörlerinden biri haline getirdi.1992’de başladığı başkanlık görevini 2005’e kadar sürdürdü. Bir dönemlik aranın ardından 2009’da yeniden göreve geldi ve 2022’ye kadar başkanlık yaptı. Böylece toplam yaklaşık 26 yıllık görev süresiyle ETSO tarihinde en uzun süre başkanlık yapan isim oldu. (Erzurum Yenigün Gazetesi)Bu kadar uzun süre aynı kurumun başında kalmak beraberinde iki farklı okumayı getiriyor.Destekleyenler açısından bu tablo, iş dünyasının Yücelik’e duyduğu güvenin göstergesiydi. Nitekim 2018 seçimlerinde Yücelik’in listesi 35 meslek grubunun 29’unu kazanmış, 77 kişilik meclisin 63 üyesi onun listesinden seçilmişti. (T24)Diğer taraftan böylesine uzun süreli yöneticilik doğal olarak eleştirileri de beraberinde getirdi. Yerel basında Yücelik’in zaman zaman sert eleştirilerin hedefinde olduğu, uzun başkanlık döneminin tartışıldığı yazılar yayımlandı. 2005 seçimlerini kaybetmesi ve 2022’de yeniden aday olmaması da ETSO’daki Yücelik döneminin kesintisiz bir siyasi hâkimiyet olmadığını gösteriyor. (gazetepusula.net)Burada gazetecilik açısından ayrım yapmak gerekiyor:Yücelik’in uzun görev süresi bir gerçek; bu sürenin “istikrar” mı yoksa “değişim ihtiyacını geciktiren bir yapı” mı olduğu ise bakış açısına göre değişen bir değerlendirme.

Erzurum’dan kopmayan iş insanı

Yücelik’in söylemlerinde yıllar boyunca tekrar eden bir kelime var: Erzurum.2015 yılında yayımlanan bir röportajında şehre ilişkin en büyük özlemini, Erzurum’un hak ettiği değeri görmesi ve gelişmiş bir cazibe merkezine dönüşmesi olarak anlatıyordu. Aynı röportajda Aşkale Çimento’nun çok ortaklı yapısının oluşturulmasını şehir adına gerçekleştirdikleri önemli işlerden biri olarak gösteriyordu. (erzurumsevdasi.com)Bu aidiyet yalnızca söylem düzeyinde kalmadı.Doğduğu Alaca köyünde eğitim yatırımlarına destek verdi; 2004 depreminde ağır hasar gören köy okulunun yeniden yapılmasını sağladı, daha sonra aynı bölgede anaokulu yaptırdı. Aşkale’de kız öğrenci yurdu gibi eğitim yatırımlarına da destek verdi. (Emlak Kulisi)2010 yılında ise iş dünyasına ve toplumsal çalışmalara katkıları nedeniyle TBMM Üstün Hizmet Ödülü verilen isimler arasında yer aldı. TBMM’nin kendi yayınlarında da Yücelik ödül verilen kişiler arasında kayıtlı bulunuyor. (TBMM CDN)

Bir babanın en ağır yılı

İş insanlarının hayatları çoğu zaman fabrikalar, yatırımlar, şirketler ve rakamlarla anlatılır.Fakat rakamların sustuğu yerler de vardır.30 Ağustos 2025’te Lütfü Yücelik’in oğlu, Erçimsan Holding Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı ve Aşkale Çimento İcra Kurulu Başkanı Fatih Yücelik geçirdiği trafik kazasının ardından hayatını kaybetti. Fatih Yücelik aynı zamanda Türk çimento sektörünün önemli temsilcilerinden biriydi ve grubun yeni kuşak yönetiminde öne çıkan isimler arasındaydı. (Erzurum Haber Gazetesi)Yıllar boyunca şirketler kuran, ekonomik krizler gören, seçimler kazanan ve kaybeden bir iş insanının hayatında bu kez ne ticari tecrübenin ne de yöneticiliğin karşılık verebileceği bir sınav vardı.Bir evlat kaybı.Bu olay, Yücelik’in hayat hikâyesinin belki de en kişisel ve en ağır kırılma noktası oldu.

Ve şimdi yeniden ETSO

2022 yılında Yücelik’in ETSO macerasının sona erdiği düşünülüyordu.6 Ekim 2022’de düzenlediği toplantıda seçimlerde yeniden aday olmayacağını açıkladı. Yaklaşık 26 yıllık başkanlık dönemi böylece kapandı. (Gazete Güncel)Ancak hikâye bitmedi.7 Mayıs 2026’da Lütfü Yücelik, kasım ayında yapılması planlanan ETSO seçimlerinde yeniden başkanlığa aday olduğunu açıkladı. Erzurum’a gelişinde destekçileri tarafından karşılanan Yücelik, açıklamasında birlik, üretim ve kalkınma mesajları verdi. (İHA)Bu karar, Yücelik’in hikâyesini geçmiş zamanla yazmayı zorlaştırıyor.Çünkü 74 yaşındaki iş insanı, yaklaşık yarım asırlık ticaret hayatının ve çeyrek asrı aşan oda başkanlığı tecrübesinin ardından yeniden aynı kurumun yönetimine talip.Bu nedenle önümüzdeki ETSO seçimi yalnızca bir oda seçimi olmayacak. Bir bakıma Erzurum iş dünyasının şu soruya vereceği cevap da olacak:Şehir, tecrübeli bir ismin yeniden dönüşünü mü isteyecek, yoksa yeni bir kuşakla yoluna devam etmeyi mi tercih edecek?

Bir insanın değil, bir modelin hikâyesi

Lütfü Yücelik hakkında hüküm vermek kolay.Onu yalnızca “başarılı sanayici” olarak anlatmak da mümkün; onlarca yıl aynı kurumun başında kalan güçlü bir iş dünyası figürü olarak eleştirmek de.Fakat ikisi de tek başına hikâyeyi tamamlamıyor.Çünkü geriye dönüp 1993 yılına bakıldığında tartışılması daha zor bir gerçek duruyor:Erzurum’daki yüzlerce insan küçük ya da büyük sermayesini aynı yapının altında topladı. Devletin satışa çıkardığı bir fabrikayı satın aldı. O fabrika kapanmadı; büyüdü. Başka fabrikalar aldı. Başka şehirlere ulaştı. Bugün binlerce insanın çalıştığı bir sanayi grubunun temelini oluşturdu. (Cumhuriyet Gazetesi)Lütfü Yücelik’in Erzurum’un yakın dönem ekonomi tarihindeki yerini belirleyen de esasen bu.Çünkü bazı iş insanları şirket bırakır.Bazıları servet.Bazıları ise kendilerinden sonra tartışılmaya devam edecek bir model bırakır.Lütfü Yücelik’in hikâyesinde o modelin adı, birlikte sermaye oluşturabilmek oldu.Ve belki de Aşkale Çimento’nun bacasından yükselen dumanın Erzurum için taşıdığı en önemli anlam, çimentodan önce budur.

Başlıca kaynaklar

• Türkiye Büyük Millet Meclisi tutanakları ve TBMM yayınları
• 26 Nisan 1993 tarihli Cumhuriyet gazetesi arşivi
• ERÇİMSAN Holding resmî tarihçesi ve yatırımcı bilgileri
• Aşkale Çimento resmî kurumsal kayıtları
• Erzurum Ticaret ve Sanayi Odası seçim kayıtları
• Çimento Endüstrisi İşverenleri Sendikası biyografi kayıtları
• Atatürk Üniversitesi ve akademik yayınlarda Aşkale Çimento üzerine çalışmalar
• Lütfü Yücelik ile yayımlanmış röportajlar
• 2022 ETSO seçim dönemi ve 2026 adaylık açıklamasına ilişkin haber kayıtları