YA KEBİKEÇ
Evet, birçoğumuzun belki de ilk kez duyduğu bir kelime… Bende ilk kez duyduğumda acaba ne demek bu kelime diye düşündüm. Daha sonra araştırmaya başlayınca çok garip bir ilmin içinde buldum kendimi. Sahaflarda kitaplar bakarken, eski basım kitapların ilk sayfalarında “Ya Kebikeç” yazılı bir yazı ile karşılaşmak mümkün olduğunu gördüm. Hele el yazması eserlerde bu daha da çok kullanılan bir kelime…
Bu eski yazmaları biraz daha incelediğimizde aslında yazılan bu kelime bir muska olduğunu bilmek ilk kez duyanlar için büyük bir sürpriz olarak karşımıza çıkar. Konuyu biraz daha incelediğimizde enteresan bilgiler karşımıza çıkıyor.
Eski zamanlarda doğum yapacak kadınların sağ koluna yazılır ki doğumu kolay olsun, yolculuğa çıkan birisi içinde bineğine yine aynı şekilde yazılır ki sağ salim dönebilsin, mesela yine sınava giren öğrenciler için başarılı geçmesi için, hırsızdan korumak için, köpek ısırığından korunmak için buna benzer muskalar yazmak adetti. Bu adedi kitaplar da da görüyoruz. Yine korunma duası olarak “Ya Kebikeç” muskası karşımıza çıkıyor. Kitaplarda bir başka yazı olarak “Ya Hafız Ya Kebikeç” olarak daha yaygın bir şekilde de yine karşımıza çıkıyor. Kitap müellifleri eski zamanlarda yazdıkları eserlerin korunması için yine bu duayı yazarlardı. Ya kitabın kapağı, yâda kitabın ilk sayfalarında bu dua yazılır, korunması sağlanırdı.
Kebikeç ifadesi nedir? Onu inceleyelim.
Kebikeç Süryanice de karşımıza çıkar. Anlam olarak tüm böceklere hükmeden meleğin adı olduğuna inanılır. Osmanlıca da ve Arapçada bu anlama benzeyen sürüngen veya böceklere hükmeden melek yâda cin olarak anılır. Bir inanışa göre de Hüdhüd kuşu diyenlerde olmuştur. Hatta bu kuşun tüyünü kitap ayracı olarak kullanılması, kitabı bu böceklerden kurtarması demekti. Farklı coğrafyalar da buna benzer inanışlar da mevcuttur. Mesela Kuzey Afrika’da “Kabikah, Kabikanc, Kaykatac ve Akikanc” isimleri de bu isimler arasındadır. Endonezya da “Ya Kih” ismiyle de anılmaktadır.
Müellifler adı ne olursa olsun yazdıkları eserleri bu haşerelerden koruduğuna inanarak “Ya Kebikeç” isminde medet ummuşlardır. Yani bir nevi tılsım olarak kullanılan bu isim, eski dönem yazarların sıkça kullanmalarını adet haline gelmiştir. Esasen bir bitki olan Kebikeç, kitapların arasına konulur zehirli olduğu içinde böceklerin zarar vermesi engellenirdi. Hatta dönemin müelliflerin bu çiçeği ezip suyunu çıkarıp kitaplara “Medet Ya Kebikeç” yazıp, bu yolun başka bir yöntemini kullandılar. Bu adet zamanla Kebikeç ismi tılsımlı ve efsunlu bir hal aldı. Şimdilerde ise bu isim bir mühür olarak kitap köşelerinde bir süs olarak kullanılır hale geldi.
Son olarak hemen herkesin evinin köşesinde kitaplık bulunuyorsa, bizde “Ya Kebikeç” diyelim bu tılsımdan faydalanalım kitaplarımıza zarar gelmesin.